Onderzoek in het stroomgebied van de Zarafshon-rivier laat zien hoe bescheiden veranderingen in de jaarlijkse afvoer aanzienlijke verschuivingen in de seizoensgebonden waterbeschikbaarheid kunnen maskeren, met gevolgen voor de landbouw in Tadzjikistan en Oezbekistan.

Klimaatverandering zou kunnen beïnvloeden wanneer water de irrigatiedistricten en landbouwbedrijven in Centraal-Azië bereikt, zelfs als de totale hoeveelheid water die jaarlijks door de rivieren stroomt relatief weinig verandert. Een studie die deze maand is gepubliceerd in het Journal of Hydrology voorspelt vroegere piekafvoeren en een verminderde beschikbaarheid van water in de zomer in het grensoverschrijdende stroomgebied van de Zarafshon.

Onder leiding van onderzoekers van FutureWater wordt in het onderzoek onderzocht hoe veranderingen in sneeuw, gletsjers en neerslag de hydrologie van het stroomgebied tot het einde van de eeuw zouden kunnen hervormen. In alle onderzochte scenario’s daalt de jaarlijkse afvoer met minder dan 7%, aangezien toenames in neerslagafvoer en basisafvoer de afnemende smelt van sneeuw en gletsjers grotendeels compenseren. De jaarlijkse afvoerpiek verschuift echter 22–38 dagen naar voren. Voor gemeenschappen die afhankelijk zijn van irrigatie is dat verschil van belang: water dat eerder in het jaar binnenkomt, is mogelijk minder beschikbaar tijdens cruciale groeiperiodes in de zomer.

Jaartotalen verhullen seizoensgebonden druk

De onderzoekers maakten gebruik van het glacio-hydrologische SPHY-model, gekalibreerd aan de hand van rivierafvoer, satellietwaarnemingen van de sneeuwbedekking en gegevens over de massabalans van gletsjers. Verbeteringen in de weergave van smeltwater en de infiltratie daarvan in de bodem hielpen vast te leggen hoe een deel van het smeltwater wordt opgeslagen en later weer vrijkomt. Voor de historische periode 1991–2020 schat het model dat smeltwater ongeveer 52% van de afvoer in het hele stroomgebied leverde. De basisafvoer droeg ongeveer 23% bij, afvoer door regenval 21% en gletsjersmelt 3%.

Hoewel gletsjersmelt een relatief kleine bijdrage levert aan de jaarlijkse afvoer in het hele stroomgebied, speelt het een belangrijke rol bij het in stand houden van lage afvoeren in de nazomer. De bevindingen benadrukken het belang van het beoordelen van de waterbeschikbaarheid per seizoen en per locatie, naast de jaarlijkse totalen. Voor de landbouw is de timing van de watertoevoer ten opzichte van de waterbehoefte van gewassen cruciaal om inzicht te krijgen in toekomstige druk op de irrigatie.

Het onderzoek is ook relevant voor initiatieven zoals het regionale programma „Glaciers to Farms“ van de ADB, dat klimaatwetenschap koppelt aan aanpassingsplanning, veerkrachtige landbouw en regionale samenwerking. Een praktische implicatie is dat bij investeringsbeoordelingen niet alleen rekening moet worden gehouden met het verlies aan gletsjers, maar ook met veranderende seizoensgebonden afvoeren en de waterbehoefte stroomafwaarts.

Lees het artikel: Khanal et al. (2026),“Climate change induced hydrological regime shifts in the transboundary Zarafshon River Basin in Central Asia,” Journal of Hydrology, 681, 136676.

Gerelateerd programma: Glaciers to Farms — samenvatting van het regionale programma van de ADB.

Oezbekistan heeft te maken met aardverschuivingen, overstromingen, droogte, hittegolven en bosbranden, en de klimaatverandering beïnvloedt de frequentie en intensiteit van een aantal van deze gevaren. Overheidsinvesteringsprojecten worden beoordeeld door het Ministerie van Economie en Financiën (MoEF), dat ernaar streeft om bij de planning en begroting systematischer gebruik te maken van informatie over rampen en het klimaat.

De Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB) was bezig met de ontwikkeling van een intern systeem voor de screening van projecten op klimaat- en rampenrisico’s, en selecteerde Oezbekistan als een van de twee proeflanden voorafgaand aan de invoering ervan. FutureWater demonstreerde een checklist voor snelle screening die een ministerie zelfstandig kan toepassen, samen met de datasets over gevaren en de ruimtelijke database die daaraan ten grondslag ligt. De ADB en de Oezbeekse regering selecteerden gezamenlijk 14 geplande investeringsprojecten in de sectoren vervoer, water en landbouw, verspreid over verschillende regio’s van het land.

Risico werd beschouwd als een functie van gevaar, blootstelling en kwetsbaarheid. De basisrisicobeoordelingen werden afgeleid uit wereldwijde probabilistische en deterministische gevarendatasets en werden voor de toekomst aangepast aan de hand van afwijkingen in klimaatindexen. De blootstelling werd vastgesteld door projectlocaties op gevarenkaarten te leggen, en de kwetsbaarheid werd per sector beoordeeld aan de hand van gepubliceerde informatie over kwetsbaarheid, sectorale richtlijnen van de ADB en deskundig oordeel.

Elke screening werd vastgelegd in een standaardchecklist, vergezeld van gevarenkaarten en veerkrachtopties ontleend aan de database met aanpassingsopties van de ADB en aan technische literatuur. De checklist, de onderliggende gevarendatasets en de richtlijnen voor klimaatgevoelig beheer van overheidsinvesteringen werden opgesteld voor routinematig gebruik door het MoEF bij de beoordeling van zijn investeringspijplijn.

Jemen en Djibouti zijn afhankelijk van twee korte regenseizoenen. De zomermoesson van juni tot september zorgt voor het grootste deel van de regen die de regenafhankelijke landbouw en de irrigatie met overstromingswater voedt, terwijl oktober tot februari kortere en grilligere stormen met zich meebrengt die wadi’s in plotselinge overstromingen kunnen veranderen. El Niño, de warme fase van de El Niño Southern Oscillation, verzwakt doorgaans het eerste seizoen en versterkt het tweede, waardoor één enkel fenomeen achtereenvolgens droogte en overstromingen kan veroorzaken.

De Wereldbank moet vroeg genoeg weten of de huidige signalen wijzen op een verhoogd risico op droogte en plotselinge overstromingen in het komende seizoen, zodat preventieve maatregelen kunnen worden besproken met de regering en ontwikkelingspartners. FutureWater voert de beoordeling uit als onderdeel van een samenwerkingsverband onder leiding van Acacia Water en stelt binnen zes weken voor elk land een snel seizoensvooruitzichtenrapport op.

De prognose wordt in drie stappen opgesteld. Historische El Niño-gebeurtenissen worden getoetst aan satellietgegevens over neerslag, de toestand van de vegetatie, rampenregisters en humanitaire rapportages, om vast te stellen welke seizoenen en regio’s het meest gevoelig zijn geweest. Vervolgens brengt een Random Forest-model grootschalige factoren, waaronder de Niño 3.4-index, de Indische Oceaan-dipool en eerdere neerslag, in verband met lokale neerslag- en droogteafwijkingen. Dit wordt gevalideerd door middel van ‘leave-one-out’-kruisvalidatie en gerapporteerd samen met de voorspellingsnauwkeurigheid. De voorspellingen worden opgesteld voor drie klimaatzones in plaats van voor provincies, omdat seizoensafwijkingen de klimaatgrenzen volgen en niet de bestuurlijke grenzen.

De modelresultaten en historische analogieën worden gecombineerd tot impactcategorieën die zijn gebaseerd op de waargenomen lokale verdeling, zodat de prognose bruikbaar blijft ook wanneer de voorspellingsnauwkeurigheid beperkt is. Elk landenrapport beschrijft de seizoensvooruitzichten en de implicaties daarvan voor proactieve maatregelen, met bijlagen over de reactie van de vegetatie op droogte en over door El Niño veroorzaakte plotselinge overstromingen, en een korte presentatie voor bespreking met de Wereldbank en haar partners.

Van 3 tot en met 14 september 2026 nam FutureWater samen met de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB) deel aan een implementatiemissie in Dili, Oost-Timor, in het kader van het regionale project voor technische bijstand „Bridging the Gap Between Adaptation Planning and Financing”. De missie bracht belangrijke overheidsinstellingen, ontwikkelingspartners en belanghebbenden uit de particuliere sector bijeen om de ontwikkeling van het Klimaataanpassingsinvesteringsplan (CAIP) van Oost-Timor te bevorderen.

Als onderdeel van de missie organiseerden de ADB en het ministerie van Toerisme en Milieu een tweedaagse workshop met diverse belanghebbenden, waaraan ongeveer 70 deelnemers deelnamen uit de nationale en gemeentelijke overheid, ontwikkelingspartners, ngo’s en de academische wereld. FutureWater presenteerde en besprak de resultaten van de klimaatrisicobeoordeling en ondersteunde het vaststellen van prioriteiten voor aanpassingsmaatregelen en de ontwikkeling van investeringspakketten, met bijzondere aandacht voor landbouw en watervoorraden.

De missie vormt een belangrijke stap in de omzetting van de prioriteiten van Oost-Timor op het gebied van klimaatadaptatie in concrete en financierbare investeringsmogelijkheden. FutureWater zal de ADB en de regering van Oost-Timor blijven ondersteunen bij de verdere uitwerking van de investeringspakketten voor aanpassing en de afronding van het CAIP, dat naar verwachting later in 2026 door de belanghebbenden zal worden goedgekeurd.

FutureWater nam deel aan een workshop over technische modellering, georganiseerd door de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB) in Manilla, en bracht daarbij zijn expertise op het gebied van glacio-hydrologische modellering en investeringsplanning voor klimaatadaptatie in bij de discussies over hoe de analytische basis voor veerkrachtige stroomgebieden in heel Azië kan worden gelegd. De workshop maakt deel uit van de opstartfase van het 3POLE4FOOD-project, de bijdrage van FutureWater aan het Resilient River Basin Initiative (RRBI) van de ADB in de Hindu Kush–Himalaya (HKH)-regio.

Tijdens de eendaagse sessie kwamen ADB-medewerkers en externe deskundigen bijeen om ervaringen uit te wisselen over geïntegreerde modellering en om het conceptuele ontwerp uit te stippelen van het computationele raamwerk dat ten grondslag zal liggen aan het werk van het RRBI. De centrale vraag: wat voor soort analytische instrumenten moet het initiatief ontwikkelen zodat de ontwikkelingslanden die lid zijn van de ADB (DMC’s) investeringen in klimaatadaptatie in hun rivierbekkens kunnen identificeren, prioriteren en financieren?

De rol van FutureWater: van gletsjers tot investeringsbeslissingen

In samenwerking met Wageningen University & Research (WUR) ontwikkelt en past FutureWater modellen toe die de berghydrologie en voedselproductie in de HKH beschrijven. De aanpak van het team koppelt SPHY, het ruimtelijke hydrologiemodel van FutureWater, aan het LPJmL -gewas-hydrologiemodel, aangestuurd door klimaatforceringen afgeleid van klimaatmodelensembles. Samen geven deze instrumenten de keten weer van smeltwater uit sneeuw en gletsjers in de hoge bergen tot de beschikbaarheid van water stroomafwaarts en de landbouwproductie — de basis waarop elk investeringsplan voor klimaatadaptatie in de regio steunt.

Een belangrijk resultaat van de workshop — mede gevormd door een bijdrage van Johannes Hunink van FutureWater — was consensus over een modelleringsarchitectuur op drie niveaus die zorgt voor consistentie, van regionale screening tot individuele interventies:

  • Regionaal niveau — voor bewustmaking en het identificeren van hotspots, waar de SPHY-LPJmL-modellen uitblinken als dynamische basis;
  • Stroomgebiedsniveau — voor watertoewijzing en de ontwikkeling van een investeringsportefeuille, met behulp van netwerkgebaseerde modellen zoals WEAP en RIBASIM die DMC’s al kennen en vertrouwen;
  • Interventieniveau — voor haalbaarheidsstudies en gedetailleerd technisch ontwerp, die steunen op gedetailleerde, fysisch gebaseerde methoden en modellen zoals AquaCrop, SWAT, HEC-RAS, enz.

Elk niveau bouwt voort op het niveau daarboven, waarbij de output van de regionale modellen op de een of andere manier de input van meer gedetailleerde tools bepaalt of beïnvloedt. De deelnemers benadrukten dat geloofwaardigheid en lokale acceptatie voorrang moeten krijgen boven modeldetails, waarbij de voorkeur uitgaat naar een “planningstoolkit”-benadering die vertrouwde lokale tools integreert in plaats van monolithische, moeilijk te onderhouden beslissingsondersteunende systemen te bouwen. Er was brede erkenning dat simulatiemodellen voor stroomgebieden, in combinatie met kosten-batenanalyses, een praktischer route bieden naar financierbare projecten dan volledig geïntegreerde hydro-economische modellen.

Volgende stappen

De conclusies van de workshop zullen als leidraad dienen voor de ontwikkeling van de taakomschrijving voor de volgende fase van het technische werk van RRBI, waaronder een evaluatie van de modelleringscapaciteiten en -instrumenten die al beschikbaar zijn in de DMC’s, en de lancering van een Community of Practice. Voor FutureWater markeert de workshop een belangrijke vroege mijlpaal in de opstartfase van 3POLE4FOOD, waarbij de expertise op het gebied van glacio-hydrologische modellering en aanpassingsinvesteringen wordt verankerd in de bredere inspanningen van de ADB om de Aziatische rivierbekkens veerkrachtiger te maken tegen klimaatverandering.

De regio Arslanbob in de provincie Jalal-Abad, waar ’s werelds grootste semi-natuurlijke walnootbos ligt, heeft de regio Arslanbob in de provincie Jalal-Abad tussen 1990 en 2018 ongeveer de helft van zijn bosareaal verloren, waarbij de bosoppervlakte is afgenomen van meer dan 100.000 hectare tot ongeveer 45.000 hectare. Niet-duurzaam gebruik van weidegronden, overbegrazing, bebossing en zwakke handhaving van regelgeving inzake landgebruik hebben de natuurlijke regeneratie belemmerd. Tegelijkertijd versterkt de klimaatverandering de ecologische druk: de temperaturen in de Kirgizische Republiek zijn de afgelopen vier decennia met 1,3 °C gestegen en zullen naar verwachting verder stijgen, wat leidt tot late vorst die de walnootoogst aantast, opdrogende bronnen, afnemende sneeuwbedekking en grondwateraanvulling, frequentere uitbraken van plagen en bosbranden, en een verhoogd risico op aardverschuivingen en erosie. Naast hun economische waarde reguleren deze bossen de waterstromen naar de stroomafwaarts gelegen Ferghana-vallei, stabiliseren ze hellingen en verminderen ze het risico op overstromingen, aardverschuivingen en modderstromen.

Met steun van de ADB bevordert het CARE-project op de natuur gebaseerde oplossingen, waaronder herbebossing, duurzaam weidebeheer, adaptieve agrobosbouw en geïntegreerd bos- en weidebeheer, ondersteund door digitale monitoring en betrokkenheid van de gemeenschap. Om ervoor te zorgen dat deze maatregelen bestand zijn tegen toekomstige klimaatomstandigheden, heeft FutureWater een gedetailleerde beoordeling van klimaatrisico’s en aanpassing uitgevoerd, die het volgende omvatte:

  1. Een analyse van historische klimaatgegevens en op CMIP6 gebaseerde toekomstige klimaatprognoses voor de provincie Jalal-Abad, inclusief trends in temperatuur, neerslag, seizoensgebondenheid en klimaatextremen onder SSP2-4.5 en SSP5-8.5
  2. Een klimaatrisicobeoordeling waarin informatie over gevaren, blootstelling en kwetsbaarheid werd gecombineerd om het risico van het project in verband met overstromingen, droogtes, hittegolven, bosbranden, aardverschuivingen en modderstromen te evalueren
  3. Een reeks gerichte aanpassingsopties, zoals diversificatie van de soortensamenstelling, op het klimaat gebaseerde zonering voor regeneratie, verbetering van de organische koolstof in de bodem, waterwinning en dynamische begrazingsplannen
  4. Een schatting van het potentieel voor broeikasgasreductie door bosregeneratie en verbeterd weidebeheer.

Het doel is om de interne modelleringscapaciteit van het IoE op het gebied van klimaatrisico’s en geologische gevaren in Abchazië — met name de kans op modderstromen en aardverschuivingen — te versterken door gerichte online trainingen te ontwikkelen en te verzorgen en door vervolgbegeleiding te bieden, zodat het instituut deze modelleringsmethoden zelfstandig kan toepassen bij zijn overstromingsrisicobeoordelingen en plannen voor risicobeperking.

Armenië is een geheel door land omgeven land in de Zuidelijke Kaukasus met een droog klimaat, waar de meeste neerslag in de bergen valt. De oppervlakte- en grondwatervoorraden – ongeveer 9 miljard kubieke meter bruikbaar water per jaar – ondersteunen waterkracht (meer dan 30% van de nationale energiemix), irrigatie (80% van de gewassen) en de drinkwatervoorziening, waarbij de opslag in reservoirs een centrale rol speelt bij het in evenwicht houden van de vraag in de verschillende seizoenen. Door de opwarming vindt de sneeuwsmelt echter steeds vroeger in het jaar plaats en de rivierafvoer zal naar verwachting met ongeveer 14% afnemen tegen 2040 en met tot wel 39% tegen het einde van de eeuw. Dit zet de 87 bestaande dammen van Armenië, en een reeks geplande reservoirs, onder toenemende druk.

In opdracht van de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB) voert FutureWater een klimaatrisicobeoordeling uit van de beschikbaarheid van watervoorraden in de zes belangrijkste stroomgebieden van Armenië, met de nadruk op bestaande en geplande reservoirs. De beoordeling combineert het SPHY-hydrologische model met gedetailleerde klimaatprognoses van ERA5 en NASA-NEX. De specifieke activiteiten omvatten:

  • Het verzamelen van DEM-, bodem-, landgebruiks- en historische en toekomstige klimaatgegevens voor de zes belangrijkste stroomgebieden.
  • Beoordeling van de beschikbaarheid van watervoorraden en de variabiliteit tussen jaren en seizoenen met behulp van een hydrologisch model, inclusief de instroom naar een geselecteerde reeks belangrijke reservoirs.
  • Beoordeling van de effecten van klimaatverandering op watervoorraden, inclusief veranderingen in de bijdrage van smeltwater.
  • Het berekenen van impactindicatoren voor de stroomgebieden en reservoirs — potentiële aanvulfrequentie en indicatoren voor hoge en lage afvoer.
  • Het prioriteren van bestaande en geplande reservoirs op basis van klimaatrisico’s en aanpassingspotentieel, ter ondersteuning van de investeringsbeslissingen van de ADB en de nationale waterplanning van Armenië.
  • Identificeren van voorlopige aanpassingsoplossingen in overleg met overheidscollega’s en ontwikkelingspartners.

Een centraal aandachtspunt is seizoensgebondenheid. De exploitatie van reservoirs hangt niet alleen af van de jaarlijkse watervolumes, maar ook vanhet moment waarophet water binnenkomt, en de verschuiving naar vroegere smeltwatertoevoer en verminderde zomerse basisafvoer heeft directe gevolgen voor de vulschema’s van reservoirs, de timing van irrigatie en het ontwerp van nieuwe opslaginfrastructuur. De bevindingen — waaronder een geprioriteerde shortlist van reservoirs voor aanpassingsinvesteringen — zullen als basis dienen voor de investeringspijplijn van de ADB in het kader van het Glacier to Farms-programma en de langetermijnplanning van de watervoorraden van Armenië. Het werk wordt uitgevoerd in nauw overleg met het Armeense ministerie van Milieu, het ministerie van Territoriale Administratie en Infrastructuur en het ministerie van Economie.

Het project levert een volledig, besluitvormingsklaar referentiekader voor klimaatrisico’s op voor elk van de tien provincies van Georgië (de negen mkhare plus de Autonome Republiek Adzjarië). Concreet houdt dit in dat het (i) een consistent signaal van klimaattrends samenstelt op basis van acht indicatoren per provincie in het kader van het CMIP6-scenario met hoge uitstoot, (ii) zet gerasterde gevarendatasets en wereldwijde databases met gevarenbeoordelingen om in een vergelijkbare schaal van ‘Laag’ tot ‘Ernstig’ voor zes gevaren per provincie over drie tijdshorizonten (huidige situatie, 2050, 2090), en (iii) verpakt deze in A4-posters die klaar zijn voor opname in de rapportage van ADB-programma’s en provinciale ontwerpworkshops.

FutureWater heeft een reproduceerbare pijplijn gebouwd die drie lagen van bewijs samenbrengt: langetermijnklimaatprognoses, gerasterde gevarengegevens en actuele gevarenbeoordelingen, aangevuld met voor Georgië afgestemde zeespiegelstijging voor de kustprovincies. Een hybride ernststrategie selecteert de meest verdedigbare bron per risico, waarbij gebruik wordt gemaakt van rastergegevens waar deze beschikbaar zijn en door experts gekalibreerde opwaartse regels voor toekomstige klimaatindicatoren waar deze niet beschikbaar zijn. De output voor elke provincie is een enkel profiel van één pagina waarin kaarten, trendgrafieken van indicatoren en risicomatrices over drie tijdshorizonten worden gecombineerd.

Met deze profielen zullen de ADB en de tegenhangers van de Georgische overheid in de watersector in staat zijn om prioriteit te geven aan klimaatadaptatiemaatregelen op nederzettingsniveau in alle tien provincies op basis van een gedeelde, citeerbare bewijsbasis, keuzes voor infrastructuurontwerp te verdedigen op basis van een transparante ernstbeoordeling, en het proces opnieuw uit te voeren naarmate bijgewerkte klimaatprognoses en verbeterde rastergegevens over gevaren beschikbaar komen. Dezelfde aanpak kan worden hergebruikt als sjabloon voor klimaatscreening op nederzettingsniveau elders in de regionale waterportefeuille van de ADB.

MountAInWater zal de allereerste uitgebreide wereldwijde heranalyse van watervoorraden in berggebieden opleveren, waarbij fysisch onderbouwde modellen met hoge resolutie worden gecombineerd met kunstmatige intelligentie. Het project begint met gedetailleerd veldwerk en modellering op vier „supersites“ in de Canadese Rockies, de Andes, de Pamir en de Himalaya. Deze simulaties zullen AI-modellen trainen waarmee de aanpak wereldwijd kan worden opgeschaald, waarbij alle grote bergketens worden bestreken met een resolutie tot op één kilometer nauwkeurig. Het project richt zich op niet-lineariteiten en omslagpunten in gletsjers, sneeuw en permafrost die tot nu toe zelden in aanmerking zijn genomen. Zodra de wereldwijde heranalyse is voltooid, zal het team inzoomen op regionale hotspots, gebieden die te maken krijgen met aanzienlijke veranderingen in de beschikbaarheid van water, om de maatschappelijke en ecologische gevolgen te beoordelen en samen te werken met lokale belanghebbenden aan aanpassingsstrategieën.

Samen met Wageningen University en Hydrominds zal FutureWater zich richten op het identificeren van hotspots voor waterschaarste en het simuleren van de toewijzing van watervoorraden in stroomafwaartse regio’s. Dit houdt in dat wordt beoordeeld waar en wanneer bergwater wordt gebruikt voor irrigatie, drinkwater en waterkracht, en hoe klimaatgedreven veranderingen in de berghydrologie de waterzekerheid voor stroomafwaartse gemeenschappen zullen beïnvloeden.

Het project brengt partners uit zes landen samen: ISTA (Oostenrijk, projectleider), ETH Zürich (Zwitserland), Technische Universiteit München (Duitsland), Universiteit van Lausanne (Zwitserland), Universiteit Utrecht (Nederland), Universiteit van Saskatchewan (Canada), Wageningen University (Nederland), FutureWater (Nederland) en Climate Adaptation Services (Nederland).